Brand meester!

Blussen, een ramp!

In 1986 ontstond in Basel bij de Sandoz-fabriek, een chemicaliënfabriek, een grote uitslaande brand. Gelukkig lag de fabriek aan de Rijn, aan water geen gebrek. Het bluswater vermengde zich met chemische stoffen uit opengescheurde  tanks  en  stroomde  weer  terug  de  Rijn  in.  Tot  ver  in  Nederland  kwamen  de  dode  vissen bovendrijven.

Om branden effectief te blussen moet je één van de voorwaarden uit de branddriehoek tenietdoen. Dit komt erop neer dat je ofwel de toetreding van zuurstof voorkomt ofwel de toevoer van meer brandstof verhindert. Je kunt ook proberen om de vrijgekomen energie te verlagen.

Figuur 2-5: Drie mogelijkheden om brand te bestrijden

De bekende blusmiddelen zijn in hun werking allemaal tot één van deze effecten te herleiden.

Water onttrekt door verdamping zo veel energie aan een brandhaard dat op den duur de ontstekingsenergie niet meer gehaald wordt. Bovendien verdringt de waterdamp zuurstof.

Schuim en zand sluiten een brandstof af van zuurstof. Blusmiddelen met halonen (een groep aan CFK’s verwante stoffen) en poederblussers werken als brandvertragers, dus als negatieve katalysatoren. Bovendien hebben poederblussers een zuurstofafsluitende werking.

Soorten blusstoffen en blusmiddelen
De blusstoffen zijn in drie groepen te verdelen:
•	natte blusstoffen: water, schuim en AFFF (aqueous film forming foam);
•	droge blusstoffen: zand en bluspoeders;
•	gasvormige blusstoffen: koolzuurgas (of koolzuursneeuw) en halonen. Halonen mogen niet meer geprodu- ceerd worden wegens milieubezwaren. Ze mogen wel worden opgebruikt.

Kleine blusmiddelen zijn bestemd voor het blussen van een brand in het beginstadium, ook door niet-brand- weerlieden. Deze blusmiddelen kun je tegenkomen als:
•	vaste slanghaspel, voor blussen met water;
•	draagbare blustoestellen, voor blussen met schuim, poeders en CO 2.

Figuur 2-6: Kleine blusmiddelen: slanghaspel en draagbare blustoestellen

De keuze voor een blusmiddel hangt overigens zeer af van het soort brandstof dat bij de brand betrokken is.
In figuur zie je welk type branden we onderscheiden. In de tabel van figuur zie je welke blusmiddelen het best kunnen worden ingezet bij welk type brand.

Figuur 2-7: Branden worden verdeeld in vijf categorieën.

Bij het blussen moet je een aantal vuistregels in acht nemen.  Figuur geeft de belangrijkste aspecten aan.

Overigens   kunnen   als   gevolg   van   brand   twee   ernstige   milieuproblemen   optreden:   luchtvervuiling   en
water/bodemvervuiling.

In een aantal gevallen dreigt bij een uitslaande brand ernstige luchtverontreiniging, waarbij omwonenden in gevaar kunnen komen. Je kunt hierbij denken aan het ontstaan van gevaarlijke gassen (kunststoffen), roet en asbestdeeltjes. Vaak worden bij wat grotere branden milieumeetwagens gealarmeerd, om ter plaatse metingen
te verrichten en indien nodig omwonenden te waarschuwen.

Daarnaast moet altijd voorkomen worden dat bluswater met daarin opgeloste gevaarlijke stoffen of eventueel zelfs daarop drijvende brandende stoffen in de bodem of het oppervlaktewater terecht komen. Dit was het geval
bij het Zwitserse bedrijf Sandoz, waar het vergiftigde bluswater met grote hoeveelheden de Rijn in stroomde en een enorme ravage onder de visstand veroorzaakte.

Sinds deze ramp heeft de overheid nadere regels (CPR-richtlijnen) opgesteld over de opslag van gevaarlijke
stoffen op bedrijven. Zo moeten tanks en vloeistofcontainers geplaatst zijn in bakken die minimaal de inhoud van de tank kunnen bevatten.

Vragen

Welke voorwaarde(n) uit de branddriehoek worden door het gebruik van water bij het blussen tenietgedaan? Welke voorwaarde(n) uit de driehoek worden door het gebruik van zand bij het blussen tenietgedaan?
Noem drie gevallen waarbij je water beter niet kunt gebruiken als blusmiddel.
Waarom wil de brandweer een brand tegenwoordig nog wel eens gecontroleerd uit laten branden?
Halonen zijn zeer effectief als blusmiddel. Waarom mogen ze tegenwoordig toch maar weinig gebruikt worden? Tijdens schooluren doen zich de volgende situaties voor:
1   Een papierbak in een klaslokaal raakt in brand door een weggeworpen sigarettenpeuk.
2   Een medeleerling morst tijdens een practicum een brandende vloeistof waardoor zijn kleren in brand vliegen.
3   Er komt rook uit een monitor in het computerlokaal.
Welke blusmiddelen zou jij inzetten? Controleer in de betreffende lokalen of dat ook daadwerkelijk mogelijk is.

Bekijk het maar

Bij deze opdracht gaan we een video bekijken. Het is een korte instructie over de omgang met kleine blusmid- delen. Daarna kun je de vragen beantwoorden.
Noem de twee eerste handelingen die je verricht bij een beginnende brand. Waarom mag je een brandende frituurpan nooit met water blussen?
Wat moet je doen bij een gasbrand?
Noem twee typen stralen uit een slanghaspel. Welk type straal gebruik je waarvoor? Waarom mag je een poederblusser nooit op de vlam richten?
Noem een nadeel van het gebruik van poederblussers.
Waarom mag je bij een ontruiming wegens beginnende brand nooit de lift gebruiken?